Hoe AI helpt bij het maken van eerlijke en transparante afwegingen
Een veelgehoorde misvatting is dat formatief handelen geen rol speelt bij toetsing. In werkelijkheid is het tegendeel waar: juist wanneer toetsresultaten belangrijke gevolgen hebben (zoals cijfers of overgangsbeslissingen), is het cruciaal om onderbouwd, zorgvuldig en eerlijk te werk te gaan. Formatieve informatie kan dan helpen om context te geven, patronen te herkennen en recht te doen aan ontwikkeling.
Maar hoe vertaal je observaties, check-ins, oefenopdrachten en zelfevaluaties naar een onderbouwde beslissing? En hoe houd je het transparant voor leerlingen, collega’s en ouders? In dit hoofdstuk onderzoeken we hoe AI ondersteuning kan bieden bij het verzamelen, structureren en duiden van deze informatie — zonder dat jij het overzicht verliest.
Wanneer is een toetsbeslissing verantwoord?
Een goede toetsbeslissing is:
- Gebaseerd op meerdere bronnen (niet op één meetmoment)
- Transparant: inzichtelijk voor de leerling en het team
- Onderbouwd: gekoppeld aan leerdoelen en criteria
- Genuanceerd: rekening houdend met ontwikkeling, context en uitzonderingen
Formatieve gegevens geven betekenis aan een cijfer: ze helpen verklaren waarom een leerling onder- of juist boven verwachting presteerde, en ondersteunen je in gesprekken over ontwikkeling.
AI als ondersteunende partner
AI helpt je niet om beslissingen te nemen, maar wel om informatie inzichtelijk te maken. Bijvoorbeeld:
- Samenvatten van leerlingontwikkeling: AI kan meerdere observaties, antwoorden of rubrics bundelen tot een kernachtig leerlingprofiel
- Voorbereiden van gesprekken: Laat AI een overzicht maken van sterke en zwakke punten op basis van werk
- Genereren van rapportcommentaren: AI kan suggesties doen voor verwoording op oudergesprekken of in voortgangsrapporten
- Analyseren van voortgang: Op basis van checkpoints of leerlogs kan AI trends signaleren
Zo maak je complexe informatie hanteerbaar — en houd je ruimte voor professionele oordeelsvorming.
Voorbeeldprompts
- “Vat deze observaties en werkstukken samen in een format voor een voortgangsrapport (niveau 4 havo).”
- “Geef een korte analyse van deze ontwikkeling per leerling op basis van drie rubrics.”
- “Formuleer een toetsbeslissing met onderbouwing op basis van deze input.”
- “Welke conclusies kun je trekken uit deze formatieve gegevens?”
Let op: AI kan suggesties doen, maar de afweging blijft aan jou.
Casus: Tom, docent maatschappijleer in 4 havo
Tom werkt met zijn klas aan een PTA-onderdeel over politiek. De eindtoets is summatief, maar Tom wil voorkomen dat het cijfer het enige beoordelingsmoment is. Tijdens de lessen heeft hij leerlingen laten werken aan praktijkopdrachten (zoals het schrijven van een motie), heeft hij gesprekken gevoerd over hun bronnengebruik en heeft hij klassikale observaties genoteerd.
Nu de toetsresultaten binnen zijn, merkt Tom dat sommige leerlingen onverwacht laag scoorden. In plaats van direct het cijfer als eindoordeel te nemen, vraagt hij AI om op basis van zijn notities en de werkstukken per leerling een korte samenvatting te geven van hun leerproces.
Bij één leerling blijkt uit het overzicht dat hij consistent groei liet zien in argumentatie, goed reflecteerde op zijn werk en actief meedeed aan debatten, maar in paniek raakte tijdens de toets. Tom besluit deze formatieve informatie mee te nemen in zijn weging, en voert hierover een transparant gesprek met de leerling.
Voor Tom betekent dit: rust in zijn besluitvorming, en vertrouwen dat hij recht doet aan wat een leerling werkelijk kan.
Meneer Zomer 