Hoe AI leerlingen helpt verantwoordelijkheid te nemen voor hun ontwikkeling
Een belangrijke ambitie van formatief handelen is het versterken van eigenaarschap bij leerlingen. Leerlingen die begrijpen waar ze staan in hun leerproces, die hun doelen kennen en weten wat nodig is om die te bereiken, leren effectiever en gemotiveerder. Ze worden minder afhankelijk van de leraar en zijn beter in staat hun leerproces te sturen.
Toch blijkt het stimuleren van eigenaarschap in de praktijk niet eenvoudig. Het vraagt om duidelijke doelen, transparante criteria, ruimte voor reflectie en passende ondersteuning. In dit hoofdstuk bekijken we hoe AI die ondersteuning kan bieden — zonder het leerproces over te nemen.
Wat is eigenaarschap?
Eigenaarschap betekent dat leerlingen actief betrokken zijn bij hun leerproces. Ze stellen zichzelf vragen als:
- Wat moet ik leren?
- Waar sta ik nu?
- Hoe weet ik of ik op de goede weg ben?
- Wat ga ik doen als ik vastloop?
Leerlingen met eigenaarschap wachten niet tot de leraar feedback geeft, maar zoeken actief naar informatie, reflecteren op hun werk en maken keuzes die bij hun leerbehoeften passen. Het is geen vanzelfsprekendheid — het moet opgebouwd, gefaciliteerd en geoefend worden.
Hoe AI eigenaarschap ondersteunt
AI kan helpen om leerlingen zicht te geven op hun eigen leren, en ze ondersteunen bij het plannen, reflecteren en bijsturen. Enkele manieren waarop AI hierbij een rol kan spelen:
- Persoonlijke leerdoelen formuleren: AI kan leerlingen helpen om op basis van feedback eigen leerdoelen te benoemen.
- Reflectie begeleiden: Laat leerlingen AI gebruiken om terug te blikken op hun leerproces, bijvoorbeeld via gestructureerde reflectieprompts.
- Plannen en organiseren: AI kan helpen om stappenplannen te maken of studietips te geven op basis van wat een leerling lastig vindt.
- Valkuilen en groeikansen benoemen: Door vragen aan AI te stellen over hun fouten of uitdagingen, ontwikkelen leerlingen metacognitieve vaardigheden.
Het is belangrijk dat deze toepassingen worden ingebed in de lescontext: eigenaarschap groeit niet door technologie alleen, maar door een leeromgeving die ruimte geeft voor autonomie én structuur.
Voorbeeldprompts voor leerlingen
- “Help mij een persoonlijk leerdoel te formuleren op basis van deze feedback.”
- “Wat is een goede volgende stap als ik moeite heb met het verschil tussen ‘some’ en ‘any’?”
- “Wat ging goed in mijn presentatie en wat kan ik verbeteren?”
- “Geef mij tips om woordenschat beter te leren, passend bij mijn manier van leren.”
Deze prompts maken AI tot een klankbord — waarmee de leerling leert reflecteren, keuzes maken en vooruitkijken.
Casus: Eline, docent Engels in 2 havo
Eline werkt met haar tweedejaars havo-klas aan spreekvaardigheid. De leerlingen bereiden korte presentaties voor over een onderwerp naar keuze. In eerdere jaren merkte ze dat sommige leerlingen pas tijdens het presenteren ontdekten wat ze niet goed beheersten. Ze waren afhankelijk van haar beoordeling en wisten vooraf niet goed waar ze op moesten letten.
Dit schooljaar kiest Eline voor een andere aanpak. Ze laat leerlingen vooraf samen met AI succescriteria formuleren voor hun presentatie. Daarna oefenen ze in tweetallen met hulp van een AI-chat:
“Beoordeel mijn spreekbeurt op structuur, uitspraak en woordgebruik.”
Na afloop laat ze leerlingen via AI reflecteren: “Wat ging goed? Wat neem je mee naar de volgende presentatie?”
De leerlingen krijgen meer grip op hun eigen leerproces. Ze kunnen beter verwoorden wat hun sterke en zwakke punten zijn, en ze geven aan zich zekerder te voelen bij het presenteren. Voor Eline betekent het dat de feedbackgesprekken rijker en gerichter worden — en dat leerlingen steeds beter in staat zijn hun eigen leerdoelen te formuleren.
Meneer Zomer 