Bouwplan toevoegen
📝 Voorbeeldbetoog (havo-niveau)
AI-tools zoals ChatGPT worden door steeds meer leerlingen gebruikt voor schoolwerk. Veel jongeren weten echter niet goed hoe deze technologie werkt en wat de risico’s zijn. Daarom is het noodzakelijk dat elke middelbare school lessen over kunstmatige intelligentie aanbiedt.
AI verandert de manier waarop we informatie verzamelen en verwerken. Als leerlingen niet leren hoe ze deze technologie kritisch moeten gebruiken, lopen ze het risico om klakkeloos antwoorden over te nemen. Door lessen over AI leren leerlingen hoe ze zelfstandig blijven denken en hoe ze AI bewust kunnen inzetten.
Veel AI-programma’s maken keuzes op basis van data, maar die keuzes zijn niet altijd neutraal of eerlijk. Als leerlingen begrijpen hoe algoritmes werken, kunnen ze beter inschatten of een AI-uitkomst betrouwbaar is. Denk aan de invloed van AI op sollicitaties of het gebruik van gezichtsherkenning.
Volgens deskundigen zullen veel beroepen veranderen door AI. Door nu al kennis te maken met deze technologie, vergroten leerlingen hun kansen op de arbeidsmarkt. Ze ontwikkelen digitale vaardigheden die in bijna elk vakgebied van pas
📝 Voorbeeldbetoog (vwo-niveau)
Steeds meer jongeren maken gebruik van kunstmatige intelligentie in hun schoolwerk, vaak zonder precies te weten wat deze technologie doet of welke invloed zij uitoefent. Hoewel AI ons dagelijks leven onmiskenbaar eenvoudiger kan maken, is diezelfde technologie ook complex, ondoorzichtig en soms zelfs misleidend. Het is daarom noodzakelijk dat alle middelbare scholen hun leerlingen verplicht onderwijs aanbieden over kunstmatige intelligentie.
AI beïnvloedt niet alleen wat we doen, maar ook hoe we denken. Wanneer een leerling via een chatbot een samenvatting laat maken of een antwoord opzoekt, lijkt dat efficiënt. Maar zonder kennis van de achterliggende werking van AI – hoe zo’n antwoord tot stand komt, welke gegevens gebruikt worden en welke aannames daaraan ten grondslag liggen – ontstaat een vals gevoel van betrouwbaarheid. Scholieren moeten daarom niet alleen leren dat ze AI kunnen gebruiken, maar vooral hoe en wanneer.
Daarbij speelt ook de ethiek van technologie een belangrijke rol. AI-systemen nemen beslissingen op basis van grote hoeveelheden data, maar data zijn nooit volledig neutraal. Ze zijn altijd gebaseerd op keuzes, normen en aannames van mensen. Zonder kritische reflectie kunnen AI-toepassingen bestaande ongelijkheid versterken. Denk aan sollicitatieprocedures waarbij AI gebruikt wordt, of aan surveillance op scholen. Jongeren zouden moeten leren nadenken over wat eerlijk, transparant en verantwoord gebruik van technologie inhoudt.
Tot slot is AI geen toekomstmuziek: het is al overal. In de zorg, de financiële sector, de rechtspraak en het onderwijs worden beslissingen mede genomen op basis van algoritmen. Wie geen enkel begrip heeft van deze systemen, loopt niet alleen kans om buitengesloten te worden, maar ook om de grip op eigen keuzes te verliezen. Door AI-onderwijs verplicht te stellen, bieden scholen hun leerlingen niet alleen praktische vaardigheden, maar ook een vorm van digitale burgerschapsvorming die in deze tijd onmisbaar is.
🟦 HAVO-niveau: Beschouwend fragment
Kunstmatige intelligentie speelt een steeds grotere rol in het onderwijs. Aan de ene kant biedt dit veel voordelen: denk aan programma’s die snel kunnen beoordelen of een leerling de stof begrijpt. Dat kan een docent werk uit handen nemen en tijd besparen.
Aan de andere kant zijn er ook zorgen. AI-systemen zijn vaak gebaseerd op algoritmes die niet altijd goed aansluiten bij de menselijke maat. Sommige docenten vrezen dat leerlingen minder leren nadenken als alles automatisch voor hen wordt geregeld.
De vraag is of we AI in het onderwijs moeten omarmen of juist met voorzichtigheid moeten gebruiken. Misschien ligt de oplossing in een combinatie van technologie én menselijk inzicht.
🔹 Kenmerken:
- Twee duidelijke perspectieven
- Begrijpelijke taal
- Geen conclusie, wel reflectieve vraag
- Gericht op het inzichtelijk maken van een kwestie
🟪 VWO-niveau: Beschouwend fragment
De opmars van kunstmatige intelligentie in het onderwijs roept fundamentele vragen op over autonomie, leerprocessen en de rol van de docent. Enerzijds belooft AI gepersonaliseerd onderwijs dat aansluit bij het tempo en de leerstijl van de leerling. Zo kunnen adaptieve leersystemen bijdragen aan een efficiëntere kennisverwerving.
Anderzijds bestaat de zorg dat AI het leerproces te veel ‘stuurt’, waardoor de ruimte voor zelfontdekking en kritisch denken afneemt. Wanneer algoritmes beslissen welke oefening een leerling krijgt, rijst de vraag of we nog spreken van eigenaarschap van leren.
Vanuit filosofisch perspectief zou men kunnen stellen dat onderwijs niet alleen draait om kennisoverdracht, maar ook om het vormen van het morele en kritische individu. In hoeverre past AI binnen dit klassieke mensbeeld?
De vraag is dan ook niet alleen óf we AI moeten inzetten, maar vooral hóe we dit op een wijze doen die past bij de pedagogische en morele doelen van goed onderwijs.
🔹 Kenmerken:
- Abstractere begrippen (autonomie, eigenaarschap, moreel individu)
- Drie invalshoeken: technologisch, pedagogisch, filosofisch
- Complexere zinsbouw
- Ruimte voor reflectie i.p.v. oordeel
- Meer nuance, minder zwart-wit
📘 Voorbeeld uiteenzetting havo-niveau
Onderwerp: De opbouw van het eindexamen Nederlands
Het eindexamen Nederlands bestaat uit verschillende onderdelen die getoetst worden in het centraal examen en in het schoolexamen. In het centraal examen staat vooral leesvaardigheid centraal. Leerlingen moeten teksten analyseren, verbanden herkennen en hoofdgedachten formuleren.
In het schoolexamen worden schrijfvaardigheid, mondelinge taalvaardigheid, argumentatie en literatuur behandeld. Schrijfvaardigheid betekent dat leerlingen bijvoorbeeld een betoog moeten kunnen opstellen. Bij literatuur gaat het vooral om het lezen en analyseren van boeken.
Door deze verdeling krijgen leerlingen een breed beeld van het vak Nederlands en worden verschillende vaardigheden getoetst.
🔹 Kenmerken:
- Feitelijke informatie
- Geen mening
- Helder en begrijpelijk geformuleerd
- Beperkt tot hoofdzaken
📗 Voorbeeld uiteenzetting vwo-niveau
Onderwerp: Hoe kunstmatige intelligentie leert van data
Kunstmatige intelligentie (AI) is in staat om patronen te herkennen in grote hoeveelheden gegevens. Dit proces wordt ook wel machine learning genoemd. De eerste stap is het verzamelen van trainingsdata: bestaande voorbeelden die het systeem gebruikt om te leren.
Vervolgens wordt een algoritme ontwikkeld dat de data analyseert. Het algoritme zoekt naar verbanden en stelt op basis daarvan voorspellingen op. Bijvoorbeeld: als een AI-systeem duizenden essays analyseert, leert het patronen te herkennen die wijzen op sterke of zwakke argumentatie.
Na de trainingsfase volgt het testen. Hierbij wordt gekeken of het model in staat is om ook bij nieuwe gegevens de juiste voorspellingen te doen. Het systeem wordt vervolgens bijgestuurd, zodat het nauwkeuriger wordt. Dit hele proces maakt AI tot een krachtig, maar ook complex hulpmiddel.
Het vermogen van AI om zelf te leren, roept vragen op over betrouwbaarheid, bias en menselijke controle. Deze vragen vallen echter buiten de reikwijdte van deze uiteenzetting.
🔹 Kenmerken:
- Abstractere concepten (machine learning, algoritme, bias)
- Meer gelaagdheid en diepgang
- Strakke opbouw met duidelijke fasering
- Heldere scheiding tussen uitleg en mogelijke evaluatie
Meneer Zomer 